Yûnus 98. ayet

Fe-levlâ kânet karyetün âmenet fe-nefeahâ îmânühâ illâ kavme Yûnus, lemmâ âmenû keşefnâ anhüm azâbe'l-hızyi fi'l-hayâti'd-dünyâ ve metta'nâhüm ilâ hîn

"Keşke bir ülke iman etseydi de imanı ona fayda verseydi! Yûnus'un kavmi müstesna: onlar iman edince, dünya hayatında aşağılayıcı azabı onlardan kaldırdık ve onları bir süreye kadar yararlandırdık."

Bu, sûrenin adını aldığı ayettir. Ve kaydedilmesi gereken ilk şey, kıssanın anlatılmadığıdır.

Yûnus peygamberin kıssası dizinde üç yerde işlendi:

Sâffât 37/139-148'de kıssa ayrıntılı çözümlendi (ebeka, sâheme, iltekamehü'l-hût, mulîm, nebeznâhü bi'l-arâ', yaktîn, mieti elfin ev yezîdûn) ve Enbiyâ 21/87-88'de üç adlandırma tablolandı. Oraya dayanıyorum ve hiçbirini tekrarlamıyorum.

Ve Yûnus sûresinin farkı tam olarak şudur ve kaydedilmelidir: burada peygamber bir fâil olarak hiç geçmiyor. Cümlede yalnız bir tamlama var: kavme Yûnus. Kıssanın kahramanı adlandırılıyor, ama anlatılan onun kavmi.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı ayetin kendi cümlesidir: sûre, bir peygamberin adını taşıyor — ama o adı, peygamberin başına gelenlerden değil, kavminin verdiği karardan alıyor. Ve Kalem 68/48 bölümünde bu zaten kaydedilmişti: "Yûnus 10/98 kayda değer: Kur'an'da azap gelmeden iman eden tek toplum olarak Yûnus'un kavmi anılır. Yani peygamberin bıraktığı kavim, iman etmiştir."

Dizim üzerinde nahivciler durur ve tartışma iki noktadadır.

Birincisi: lev lâ burada hangi anlamda?

İkincisi: illâ kavme Yûnus istisnası nereye bağlanıyor?

İki mesele de klasik nahiv kitaplarında tartışılmıştır; tercih dayatmıyorum. Ve iki tartışma da aynı sonuca çıkıyor: Yûnus'un kavmi bir istisnadır.

Ve ayetin asıl konusu kaydedilmelidir: iman değil, imanın fayda vermesi.

Fe-nefeahâ îmânühâ — "imanı ona fayda verseydi."

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cümlenin ikinci fiilidir: ayet "hiçbir ülke iman etmedi" demiyor; "imanı fayda veren bir ülke olmadı" diyor. Ve fark, bir önceki bölümde kurulan ilkededir: Fir'avn da iman etmişti (90) — ama vakti geçmişti.

Yani sûre iki sahneyi arka arkaya koyuyor:

Yedi ayet arayla, iki uç örnek. Ve ikisi arasındaki fark ne imanın içeriği ne söyleyenin makamıdır — yalnızca zamandır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki sahnenin yan yana konmuş olmasıdır: sûre, "vaktinde gelen iman" ile "vakti geçmiş iman" arasındaki farkı tek bir bölümde gösteriyor. Ve sûrenin adını ikincisinden alması — kabul edilenden — bir tercihtir.

Ve ك-ش-ف kökü sûrede ikinci kez geçiyor (12, 98, 107 — yukarıda tablolandı).

Ve karşılaştırma kaydedilmelidir:

Aynı fiil, iki ayrı sonuç. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı fiilin ortaklığıdır.

خِزْي — kök خ-ز-ي: utanç, rezil olmak, küçük düşmek. Ve azap bu sıfatla anılıyor: azâbe'l-hızyi — aşağılayıcı azap.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: azabın acısı değil, aşağılayıcılığı öne çıkarılıyor.

وَمَتَّعْنَٰهُمْ إِلَىٰ حِينٍ — ve bu terkip Sâffât 37/148 ile kelime kelime aynıdır: fe-âmenû fe-metta'nâhüm ilâ hîn.

Sâffât bölümünde kaydedilmişti: "dizi, altı bölüm boyunca helâk, boğulma, yıkım ve alçalma anlattıktan sonra iman eden bir kavimle kapanıyor."

İki ayet yan yana konabilir ve fark kaydedilmelidir:

Sâffât'ta yalnız iman ve süre var; Yûnus'ta arada bir kaldırma fiili var. Yani Yûnus, azabın gelmek üzere olduğunu ima ediyor.

إِلَىٰ حِينٍ — hîn: belirsiz bir zaman parçası. Ve terkip yetmişinci ayetteki metâun fi'd-dünyâ ile aynı işi görüyor: süreyi kayıtlamak.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: ayetin gösterdiği şey, bir topluluğun toptan yön değiştirebilmesidir. Sûre boyunca hep bireyler anlatıldı — dua eden insan (12), bahçenin sahipleri (24), boğulan hükümdar (90). Doksan sekizinci ayette özne bir karyedir: bir yerleşim, bir topluluk.

Ve fiil çoğuldur: âmenû. Yani karar tek tek değil, birlikte alınmış olarak anlatılıyor.